Historia żywienia dojelitowego

Już starożytni Grecy i Egipcjanie podejmowali próby żywienia człowieka, które polegały na ominięciu drogi doustnej. Podawali oni doodbytniczo, przy pomocy drewnianej rurki podłączonej do zbiornika z pęcherza zwierzęcego: wino, mleko, serwatkę, zupę z jęczmienia i pszenicy. Pożywienie to z biegiem lat było modyfikowane: dodawano siekane mięso, surowe jajka. W XIX wieku rurki drewniane zastąpiono gumowymi. Doodbytnicze podawanie roztworów soli, glukozy i aminokwasów było praktykowane do lat 40 XX wieku.

Pierwsze „sondy dożołądkowe” i próby żywienia dojelitowego w formie, jaką znamy dziś datuje się na rok 1598, gdy Capivacceus założył człowiekowi do przełyku rurkę i podawał przez nią wodę i mleko. W kolejnych stuleciach próby żywienia dojelitowego wyglądały następująco:

  • w 1617 roku Fabricius ab Aquapendente w celu żywienia człowieka prowadził do przełyku przez nos rurkę wykonaną ze srebra;
  • w 1646 roku von Helmont stworzył elastyczne sondy ze skóry;
  • w 1790 roku John Hunter jako pierwszy odżywiał dożołądkowo pacjenta z porażeniem mięśni gardła i zaburzeniami połykania. Posłużył się sondą wykonaną z usztywnionej fiszbinami skóry węgorza, przez którą podawał przez kilka dni dietę złożoną z kurzych jaj, cukru, wody, mleka lub wina. Hunter był zdania, że przez sondę można podawać także leki;
  • w 1910 roku po raz pierwszy zastosowano żywienie do dwunastnicy. Einhorn wykorzystał w tym celu sondę z zamocowanymi na jej końcu obciążnikami (10- 12g). Podawał przez nią pacjentom mieszaninę z mleka, laktozy i jajek. Żywienie trwało od 10 do 12 dni. Dodatkowo pacjenci byli nawadniani dożylnie i dodwunastniczo roztworem soli. Diety, które były podawane miały temperaturę ciała, a sondy były płukane po zakończeniu podawania żywienia;
  • w 1918 roku Anderson pacjentom ze zwężeniem odźwiernika wprowadzał do jelita czczego podczas operacji zgłębnik, przez który to następnie podawał mieszaninę mleka, glukozy i odrobiny alkoholu. Jeżli można było sforsować zwężony odźwiernik i założyć pacjentowi sondę, żywienie tego rodzaju odbywało się przed planowaną operacją;
  • w 1939 roku Stangel i Ravdin żywili dojelitowo chorych po operacjach żołądka;
  • w 1942 roku Bisguard żywił chorych po operacji żołądka. Podczas zabiegu zakładał gastrostomię do jelita czczego. Żywienie rozpoczynał bezpośrednio po operacji. Trwało ono 7-8 dni. Chorzy mieli założoną równocześnie sondę przez nos w celu odsysania treści żołądkowej do czasu powrotu prawidłowej perystaltyki;
  • w kolejnych latach podejmowano dalsze próby żywienia dojelitowego przy pomocy coraz bardziej specjalistycznych diet.

Za początek żywienia dojelitowego w warunkach domowych uznaje się 1952 rok, gdy Pereira zaczął w ten sposób żywił pacjentów z nowotworem przewodu pokarmowego.

W sumie żywionych było 220 pacjentów: z nowotworami, jadłowstrętem psychicznym, gruźlicą, w śpiączce, wyniszczonych w okresie przed i pooperacyjnym, cierpiących na inne przewlekłe i wyniszczające choroby. Dieta miała następujący skład: mleko, glukoza, maltoza, witaminy, żelazo, cholina.
Kolejne lata przyniosły próby żywienia dojelitowego pacjentów z przetokami dwunastnicy (1956 rok), a także rozwój technologii w zakresie produkcji diet elementarnych, czyli złożonych z aminokwasów, cukrów prostych, kwasów tłuszczowych, elektrolitów i witamin. Do lat pięćdziesiątych żywienie dojelitowe opierało się bowiem wyłącznie na podawaniu pacjentom produktów naturalnych. Kolejnym postępem w dziedzinie żywienia dojelitowego było wprowadzenie zakładania jejunostomii przez igłę (1973 rok) oraz przezskórnej endoskopowej gastrostomii (PEG).

Tekst na podstawie literatury:
Szczygieł, B. (1994). Historia żywienia dojelitowego. W: B. Szczygieł, J. Socha (red.), Żywienie pozajelitowe i dojelitowe w chirurgii (s. 388-391). Warszawa: PZWL.

Skąd się wzięły diety przemysłowe?

Idea diet przemysłowych wywodzi się od Amerykańskiej Agencji Przestrzeni Kosmicznej NASA, która jest pomysłodawcą i twórcą tych preparatów. Starano się uzyskać pożywienie, które będzie zajmowało mało miejsca na statku kosmicznym, przy równoczesnym pokryciu zapotrzebowania na wszelkie niezbędne człowiekowi składniki odżywcze. Ważna była także łatwość trawienia i wchłaniania, czyli pozbycie się błonnika pokarmowego. Jednakże diety, które wytworzono miały bardzo zły smak i zapach (zawierały wolne aminokwasy), więc nie zostały nigdy wykorzystane w podróżach kosmicznych, znalazły natomiast zastosowanie w medycynie. Z biegiem lat opracowano wiele ich rodzajów, zmodyfikowano ich skład, a co za tym idzie korzystnie zmienił się ich zapach i smak. Na chwilę obecną są stosowane jako główna lub wspomagająca metoda leczenia w wielu różnych schorzeniach. Diety do żywienia dojelitowego są nazywane czasem „dietami kosmonautów”.

Opracowano na podstawie:
1. Müller-Nothmann, S.D. (2007). Żywienie w nieswoistych zapaleniach jelita. Freiburg: Falk Foundation e.V.