Żywienie pozajelitowe w warunkach domowych

Pacjentowi zakwalifikowanemu do domowego żywienia pozajelitowego, w warunkach sali operacyjnej wszczepia się specjalny cewnik. Przebiega on w podskórnym tunelu, co zmniejsza ryzyko infekcji. Najczęściej używane są cewniki typu: Broviac, Groshong, Cook i Hickman. Żywienie odbywa się drogą żyły głównej górnej, gdyż ma ona dużą średnicę i szybki przepływ krwi, co powoduje natychmiastowe rozcieńczenie roztworów o dużym stężeniu. Żywienie pozajelitowe jest podawane metodą jednego pojemnika, tzw. All In One. Ma ściśle określony skład, dobrany indywidualnie do potrzeb każdej osoby. W żywieniu pozajelitowym stosuje się sześć podstawowych preparatów: aminokwasy, węglowodany (glukozę), emulsje tłuszczowe, elektrolity, pierwiastki śladowe, witaminy oraz wodę. Mieszaninę odżywczą chory przygotowuje sam w domu, po dokładnej nauce tej procedury w oddziale szpitalnym.

Zakres szkolenia obejmuje: 

  • naukę przygotowania mieszaniny odżywczej ze ścisłym zachowaniem zasad aseptyki i antyseptyki; 
  • zasady odłączania i podłączania wlewu żywienia ze ścisłym zachowaniem zasad aseptyki i antyseptyki; 
  • ustawianie i kontrolę szybkości wlewu kroplówki, 
  • zasady przechowywania substancji odżywczych i leków; 
  • zasady opieki nad cewnikiem centralnym, polegające na zmianie opatrunków na wyjściu cewnika, utrzymywania go w odpowiedniej czystości i zabezpieczania go na czas podłączenia do worka żywieniowego oraz na czas przerwy; 
  • zalecenia, co do ewentualnej diety doustnej i dawkowania leków doustnych; 
  • zalecenia, co do higieny osobistej; 
  • wszelkie inne indywidualne zalecenia związane ze stanem zdrowia. 

Zdarza się, że osoba chora nie jest w stanie samodzielnie sprostać wymienionym wyżej czynnościom. W takich sytuacjach przeszkolony zostaje opiekun, którym bywa zazwyczaj członek rodziny, a czasem pielęgniarka z ośrodka zdrowia z miejsca zamieszkania pacjenta. 

Chory nie zostanie wypisany do domu, dopóki nie istnieje pewność, że bezbłędnie opanował wszystkie procedury oraz, że wie, w jaki sposób zapobiegać, rozpoznawać i postępować w razie wystąpienia powikłań związanych z żywieniem pozajelitowym. Jest on informowany o nich nie tylko ustnie, ale i pisemnie. 

Zalecenia wypunktowane w wypisie szpitalnym obejmują: 

  • wykaz najważniejszych sytuacji, w których powinien niezwłocznie skontaktować się z kliniką żwienia, pod opieką której pozostaje. Należą do nich m.in.: gorączka, dreszcze, ból i zaczerwienienie w okolicy wprowadzenia cewnika, wydzielina ropna wydostająca się z miejsca wprowadzenia wkłucia, pęknięcie, zatkanie cewnika, złe samopoczucie, pogorszenie stanu zdrowia, nagłe hospitalizacje w innym szpitalu; 
  • zasady porozumiewania się z zespołem żywieniowym w razie kryzysu, co oznacza, iż chory otrzymuje komplet telefonów do lekarzy i pielęgniarek z zespołu. 

Zakończone powodzeniem szkolenie i stabilny stan zdrowia pacjenta pozwalają na wypisanie go do domu. W celu monitorowania żywienia ustalane są wizyty kontrolne, które odbywają się przeciętnie raz na 3 miesiące. 

Żywienie pozajelitowe przetaczane jest w godzinach nocnych/ popołudniowo-nocnych. Dlatego niektórzy pacjenci żywieni pozajelitowo w warunkach domowych prowadzą aktywny tryb życia, co oznacza, iż pracują zawodowo, studiują. Osoby sztucznie żywione zakładają i posiadają własne rodziny: kobiety w trakcie trwania ŻP zostają matkami i rodzą zupełnie zdrowe dzieci. Mężczyźni zostają ojcami. Wśród pacjentów jest wiele babć i dziadków, które aktywnie pomagają w opiece i wychowaniu nad wnukami. Wielu posiada hobby, któremu poświęca czas (praca na działce, w ogródku, a także malarstwo, muzyka). Osoby żywione pozajelitowo podróżują nie tylko po Polsce, ale odbywają nawet zagraniczne wyprawy (kraje europejskie, Afryka). Preparaty i sprzęt do żywienia pozajelitowego można zapakować do bagażnika auta, bagażu podręcznego (na krotki wyjazd), bądź przetransportować samolotem. Niemożliwym jest „na pierwszy rzut oka” rozpoznać osobę żywioną pozajelitowo w warunkach domowych, gdyż dobrze prowadzone żywienie sprawia, iż wygląda ona jak osoba zdrowa. Cewnik permanentny, tunelizowany i wyprowadzony na klatce piersiowej, jest spod ubrania zupełnie niewidoczny. 

opracowała: Mirosława Cicha